The Anti-Capitalistic Goat

Kopeh kopeh kopeh

Het zou je zomaar voorbij gaan, en ik kijk je niet raar aan als het je niet eens was opgevallen.
Een nieuwe reclame op de radio over acties bij KPN, hele speciale acties, die nu te halen zijn en daarna voor de rest van je leven niet meer te koop zullen zijn! Pas op! Dit is die once-in-a-lifetime opportunity waar je op moet reageren! Als je hier niet op ingaat praten je vrienden niet meer met je en loopt je hond bij je weg!

En de ad eindigt met de markante woorden, in de gauwigheid geroepen in de laatste seconde(n) zendtijd die waarschijnlijk nog over was en dus met iets gevuld moest worden: kopen kopen kopen.

Ik bedoel, we hebben het nog steeds over hetzelfde toch? Reclame. Een uiting richting potentiële klanten in een poging ze te bewegen een product of dienst van jouw onderneming te betrekken. Daar vind ik in de basis niets vreemds aan, en ook niks verkeerds. Als ik tegen Pietje zeg dat Jantje hele mooie boeketjes maakt en Pietje daar dan vaste klant wordt, is dat mooi. En dan zeg ik dat omdat ik beiden de samenwerking gun. Maar mond op mond reclame is tegenwoordig natuurlijk lang niet efficiënt genoeg meer om de geldstroom aan te wakkeren.

Dus het word meer, en vaker. En extremer. Commercials zijn soms kleine mini-producties. Met 'echte' acteurs, special effects en een budget dat sommige B producties schraal af doet steken. Eerst had je reclame op het uur, en tegenwoordig natuurlijk veel vaker. Toen kwamen de sponsorships (deze uitzending word mogelijk gemaakt door <...>), sluikreclame en tegenwoordig is het ook gewoon heel normaal (b.v. bij SBS6 enkele jaren terug al, toen ik stopte met TV kijken) om een programma gewoon te onderbreken voor reclame. Letterlijk, gewoon de film op pauze, een of andere bobo in beeld met een ongevraagd nieuwtje over een programma dat nog moet komen, en dan weer door.

Het vervelende is dat je hier een aantal effecten op elkaar in hebt werken. Ten eerste geloof ik dat het kapitalistische systeem waar we met zijn allen in zitten, geen stagnatie mag kennen. Ik zeg mag, omdat het dan instort. Geld moet blijven vloeien en om te overleven moet je winst maken. Gewoon blijven zoals je bent is eigenlijk geen optie. De productie moet blijven groeien, marges moeten blijven stijgen en omzet moet blijven klimmen (om die eerste 2 mogelijk te maken). Zelfs als je het lukt je loon te pakken en lekker door te doen als ondernemer, word je constant in de nek gezeten door concurrenten en grote namen die kapitaal inzetten om kapitaal te maken.

Daarnaast heb je simpelweg gewenning. Mensen worden minder, of soms ongevoelig voor een bepaald soort aanbod of reclame, of hun behoeftes veranderen. De markt verandert. Dus is er, net als een verslavend middel zoals alcohol, steeds meer middel nodig om het gewenste effect te verkrijgen. En dus word de soort reclame ook steeds invasiever. Ik ken websites waar je de content _letterlijk_ niet meer kunt lezen door de enorme hoeveelheid banners. Niemand kijkt meer op van gevulde bushokjes met lingerie, voetbalstations (spelers inclus) behangen met de beste koekjes, verzekeringen, auto's en, zo zag ik pas, nu ook seksspeeltjes (of er ook echt dildo's te zien zijn bij FC Emmen is mij onbekend, ik ben nooit wezen kijken).

Het is de schaamte ook voorbij. Producten aanprijzen, ook die van jezelf, is de normaalste zaak van de wereld geworden. Er word eigenlijk van je verwacht dat je bereid bent een modicum aan reclame te consumeren als onderdeel van alles wat je doet. Sommigen hebben het als business model (free to play games bijvoorbeeld), maar ook betaalde diensten (zoals TV) kunnen al jaren niet meer uit met het kijk en luistergeld en daar tiert reclame dus ook welig.

Dit is dus een nieuw 'low point', zo vind ik zelf. Dat de reclame zo normaal, zo schaamteloos en zo wanhopig is geworden dat de adverteerder letterlijk gaat roepen 'KOOP DIT PRODUCT'. Het gaat eigenlijk voorbij aan het product, in zekere zin. Het laat zien waar het eigenlijk om gaat. Niet dat ik het vreemd vind dat een bedrijf winst maakt, maar op zo'n moment neemt het voorrang op alle andere zaken. Klanttevredenheid, brand identity, social resonsibility en ook gewoon simpele normen en waarden gaan uit het raam. We willen gewoon je geld.

Kapitalisme is aan het veranderen. Geld maken was altijd al een vak, een kunst zo u wil, maar er zijn nu bedrijven die geld maken door anderen geld te laten verdienen, en ook weer mensen die geld verdienen aan het ophemelen van bedrijven die anderen meer geld laten verdienen. Dit leidt tot steeds meer mensen die 1) geld kunnen verdienen (het is geen geheim meer, en ook niet moeilijk, effectief reclame te maken) en 2) een graantje mee willen pikken. Maar er word niet meer rijkdom gemaakt. Zoals ik kort uiteenzette in mijn blog More is er een limiet aan hoeveel verhandelbare spullen wij kunnen ophoesten als planeet. Het moet dus, vrij letterlijk, uit de lengte of uit de breedte komen. Meer kleine grootverdieners moeten hun kapitaal bij minder kleinverdieners halen. Het gat word groter. Of je moet collectief de grote jongens neer kunnen krijgen, maar dat lukt eigenlijk niemand, uitzondering een flink schandaal of rechtszaak links of rechts. Want daar zijn we als consument nog best wel gevoelig voor (belastingontduiking, investeren in 'foute' industrieën, te innig verstrengeld zijn met je communistische regering). Maar waarom ageren we niet tegen het 'uitbesteden' van productie? Philips (en anderen) hebben hun productie net zo min oostwaards verplaatst om de lokale bevolking werkgelegenheid te bieden dan dat Ikea nu in Nederland gevestigd is omdat ze zo van windmolens houden. Het ging gewoon om een kans meer winst te maken.


En nu ik dat schrijf vraag ik me af hoe lang het gaat duren voordat we reclames horen die zeggen 'je wilt toch niet dat je vrienden je niet stoer meer vinden? koop daarom nu het laatste model iphone (en betaal handig in termijnen als je nu geen geld hebt)'. En nu ik DAT schrijf realiseer ik me dat we er eigenlijk al zijn. De reclame op de radio in mijn werkplaats een paar maanden geleden spuugde het volgende pareltje uit:

"Kunnen je huidige meubels écht niet meer? Koop nu de meest trendy meubels bij huppeldepup (naam vergeten). Insert nog een string 'peer pressure' voordelen van het bezitten van nieuwe banken tafels en kasten in de meest up to date kleuren. En dat eindigde dan met "En kun je het even niet betalen? Bij ons kun je je meubelen ook heel eenvoudig leasen!".

Eigenlijk zeg je hetzelfde. Fuck jouw inrichting, ik wilde gewoon even op de radio komen vertellen dat ik vind dat je mijn spullen moet kopen. 'Koop bij ons spullen die je eigenlijk niet nodig hebt, met geld dat je eigenlijk niet hebt'.

Dan heeft KPN het toch slimmer gedaan. "Kopeh Kopeh Kopeh" is een stuk korter. Scheelt toch weer waardevolle zendtijd die anders teveel op de winst gedrukt zou hebben.